آموزش حرفه و فن
مطالبی مفید و دانستنی هایی فراتر از کتاب های درسی
صفحات وبلاگ
آرشیو وبلاگ
نویسنده: علی خزائی - ٦ آذر ۱۳٩٠

چوب معمولاً به عنوان یکی از مصالح ساختمانی نسبتاً فراوان منبعی تجدید شونده با مزایای متعددی از قبیل سبکی، سهولت ساخت، خاصیت ارتجاعی و مقاوم در برابر سایش شناخته شده است با وجود این ممکن است تحت شرایط کاری نامناسب مانند قرار گرفتن در معرض رطوبت عوامل جوی یا حشراتی مانند موریانه که به چوب آسیب می‌رسانند عمرمفید ان کوتاه شود..............


چوب معمولاً به عنوان یکی از مصالح ساختمانی نسبتاً فراوان منبعی تجدید شونده با مزایای متعددی از قبیل سبکی، سهولت ساخت، خاصیت ارتجاعی و مقاوم در برابر سایش شناخته شده است با وجود این ممکن است تحت شرایط کاری نامناسب مانند قرار گرفتن در معرض رطوبت عوامل جوی یا حشراتی مانند موریانه که به چوب آسیب می‌رسانند عمرمفید ان کوتاه شود .برای مبارزه با این عوامل و شرایط مضر چوب باید با مواد محافظت کننده یا با موادی که احتراق را به تاخیر می اندازد تحت عملیات خاصی قرار گیرد مواد محافظت کننده چوب به دو گروه اصلی تقسیم میشود که روغن ها و محلول های ابی نمکی هستند از گروه محافظت کنند روغن کر زوت مواد شیمیایی روغنی ترکیبات معدنی ابدار را نیز میتوان نام برد موادی که احتراق را به تاخیر می اندازند نیز نمکهای محلول در اب اند

                          

ضد اشتعال کردن

مواد ضد اشتعال مواد شیمیایی بی بو هستند که وقتی در آب حل شده و با فشار به داخل چوب تلقیع شوند از گسترش شعله جلوگیری کرده و خاصیت سوزنی و دودزائی چوب را کاهش می‌دهند به طوری که چوب در مقایسه با دیگر مصالح ساختمانی که غیر قابل احتراقند عملکرد مطلوبی خواهد داشت برخی از این مواد رنگ چوب را قهوه‌ای و برخی دیگر هیچ‌گونه رنگی ایجاد نمی‌کنند.

تأثیر این مواد در چوب به دلیل واکنش‌های نمک در برابر حرارت است.

(الف) با تجزیه نمک‌ها گاز غیر قابل اشتعالی ایجاد می‌شود که با گازهای قابل احتراق چوب مخلوط شده و از ایجاد شعله جلوگیری و محافظی از گاز بر روی سطح ایجاد می‌کند.

(ب) با تجزیه نمک‌های تلقیع شده حرارت آتش جذب می‌شود.

(ج) با ذوب شدن نمک‌ها لایه‌ای خنثی و لحاب‌دار تشکیل می‌شود که از رسیدن هوای لازم برای احتراق جلوگیری می‌کند بر اثر این واکنش‌ها احتراق چوبی که تحت فشار با مواد ضد اشتعال اشباع شده باشد مشکل است.

تاریخچه چوب:

چوب یکی از اولین موادی است که به طور طبیعی و فراوان در دسترس بشر قرار داشته است آثار باقیمانده از زمانهای بسیار دور نشان می‌دهد که انسان‌های قدیم چوب را در وسایل منزل، وسایل کار و ساختمان و بخصوص برای پایه و پوشش پناهگاه خود به کار می‌بردند.

در جوامع انسانی استفاده از چوب برای خانه‌سازی،  درسازی، دسته افزار، گهواره، نرده‌بان، تختخواب، میزو نیمکت، وسایل کشاورزی، کشتی و قایق‌سازی و همچنین وسایل حمل و نقل زمینی قرن‌های متمادی بی‌آن که تغییر و تحولی چشگیر یابد- رایج بوده است. در قرون معاصر با ساخت اولین ماشین چوب‌بری در صنایع چوب تحولی اساسی صورت گرفت و امکان تبدیل درختان قطور به قطعات نازک فراهم گردید. با کشف نیروی برق و تلگراف، انتقال انرژی و ارتباط نقاط دور و نزدیک به وسیله تیرهای چوبی فراهم گردید. چوب همچنین کاربردهایی دیگر پیدا کرد: تکیه‌گاه ریل راه‌آهن، شمع و کلاهک در معادن؛ ساخت انواع وسایل حمل و نقل جدید، کبریت‌سازی و نظیر آن که این همه، نشان‌گر اهمیت چوب در تکامل تمدن بشری است.

با توجه به اینکه در حال حاضر از چوب و فرآورده‌های ان در خانه‌سازی و سایر فعالیت‌های ساختمانی به صورت گسترده استفاده می‌شود لازم است فراگیران عزیز به خواص و ویژگی‌های گوناگون این ماده‌ی طبیعی پی برده با انواع ان آشنا شوند همچنین برای بکارگیری و استفاده صحیح و اصولی از آن دقت و کوشش کافی بعمل آورند.

تعریف چوب و ساختمان آن

چوب یک بافت سلولزی آلی است که از ساقه، شاخه و ریشه‌ی درختان بدست می‌آیند. این ماده از سلول‌های عمدتاً دوکی شکلو توخالی تشکیل شده است که به موازات یکدیگر و در راستای طول درخت قرار دارند. بعضی از قسمتها و عناصرتشکیل دهندی ساختمان چوب در تشریع و بیان خواص فیزیکی و مکانیکی چوب نقش مهمی دارند الف- پوست درخت که حفاظت تنه و یا شاخه‌ی درخت را به عهده‌ دارد شامل دو قسمت بیرونی (لایه‌ی مرده) و پوست درونی (لایه‌ی زنده) می‌باشد.

(ب) چوب، حجم عمده تنه درخت را چوب تشکیل می‌دهد این قسمت از تنه درخت قابلیت بارگذاری دارد و از آن برای تهیه انواع چوب استفاده می‌شود.

(ج) مغز- در مرکز تنه و شاخه‌ها مغز چوب قرار دارد این قسمت دارای بافت نرم است و قابلیت بارگذاری ندارد. (د) دایره سالانه (حلقه رشد) روی برش عرضی تنۀ درخت دایره‌های هم مرکز دیده می‌شود که نشان دهنده‌ی سن درخت می‌باشد.

ویژگی‌های چوب

همان طور که در قسمت قبل توضیح داده شد چوب عبارت است ازماده جامد متخلخل فیبری شکل که دارای ساختمن یافته‌ای سازمان‌یافته هر سو نایکسان و ناهمگن می‌باشد از این رو چوب با توجه به خواص ویژۀ آن دارای اختلافاتی با سایر مواد جامد نظیر فولاد، بتن و آجر است از خاصیت هر سو نایکسان و ناهمگنی چوب نتیجه‌گیری می‌شود که چوب دارای سه جهت متمایز است «جهت طولی) که در جهت الیاف، آوندها و فیبر (در پهن برگان) و تراکئید (در سوزنی برگان) است و موازی با طول درخت می‌باشد «جهت مماسی» که مماس بر دایره‌های سالیانه رشد است و «جهت شعاعی» که هم‌جهت با خط فرعی مستقیمی است که از ناحیه پوست به ناحیه مغز درخت متصل می‌شود در این سه جهت بسیاری از خواص و ویژگی‌های چوب با یکدیگر متفاوت می‌باشد از جمله خصوصیات دیگر چوب دوام طبیعی آن است ماده چوبی در برابر عوامل فیزیکی و شیمیایی که بر سایر مصالح ساختمانی بسهولت آسیب می‌رسانند مقاوم است از این رو می‌توان از چوب گونه‌های مقاوم در مقابل عوامل فیزیکی و شیمیایی در ساختمان اسکله بنادر و سایر اماکن با تغییرات شدید جوی است.

معایب چوب عبارتند از:

سهولت آتش‌گیری و تداوم احتراق آن، تغییر خواص و ویژگی‌های آن در ارتباط با تغییرات رطوبت همچنین حشرات و قارچ‌ها و نیز از عوامل مهم تخریب چوب به شمار می‌آیند.

خواص فیزیکی چوب:

خواص فیزیکی چوب شامل وزن مخصوص،رنگ،رطوبت،مقاومت وهدایت حرارتی،الکتریکی وصوتی چوب ونظایر ان میباشد.

وزن مخصوص چوب:

وزن مخصوص عبارت است از نسبت «وزن نمونه » به «حجم نمونه» اما چوب و فرآورده های چوبی خاصیت جذب و دفع رطوبت دارند؛ بنابراین وزن مخصوص آنها بستگی زیادی به میزان رطوبت آنها دارد با توجه به تخلخل این جسم و کیفیت ویژه‌ی این ماده در برابر رطوبت محیط، وزن مخصوص چوب در مقابل وضعیت مختلف هوا تغییر می‌کند در حالت کاملاً خشک از مقایسه وزن مخصوص چوب انواع درختان می‌توان پی به کیفیت آنها برد.

رنگ:

چوب حاصل خاصیت جذب نور این ماده است و بوجود مواد شیمیایی مواد رنگی و سایر مواد متفرقه بستگی دارد این مواد قالباً در چوب درون بیشتر و در چوب برون کمتر ذخیره می‌شوند و به آنها «مواد استخراجی» می‌گویند هر قدر چوب سفیدتر باشد مواد استخراجی آن کمتر است.

و از این نظر اصولاً رنگ قسمت مغز چوب یا چوب درون با قسمت زیر پوست (چوب برون) متفاوت است و در بعضی از چوب‌ها اصولاً تیره‌تر می‌باشد همچنین لایه‌های تشکیل‌ شده چوب در بهار (چوب بهاره) روشن‌تر از لایه‌های تشکیل‌شده چوب در تابستان (چوب تابستانه) می‌باشد از چوب‌هایی که این خاصیت تغییر رنگ در آن‌ها بخوبی دیده می‌شود می‌توان گونه‌های گردو، توت، آزاد، بلوط، ملج، اقاقیا را در پهن برگان و کاج دریایی، سدر و کاج جنگلی را در سوزنی‌برگان نام‌ برد.

رنگ چوب یکی از خصوصیات بارز در اکثر گونه‌های چوبی است از این رو رنگ‌ چوب از نظر صنعتی می‌تواند گونه‌ها را بازار پسند و یا مطرود گرداند- چوب گونه‌های مختلف دارای رنگ‌های طبیعی گوناگونی از سفید (درون چوب اکثر گونه‌ها) سفید مایل به کرم در چوب صنوبر زرد لیمویی در شمشاد کرم تا صورتی در راش قهوه‌ای مایل به قرمز در اوکالیپتوس خاکستری تا قهوه‌ای تیره در گردو سیاه در آبنوس می‌باشد دوام چوب معمولاً با تیرگی رنگ آن رابطه‌ی مستقیم دارد. مواد استخراجی در برابر قارچ‌های عامل پوسیدگی چوب و حشرات مانند سم عمل کرده از پوسیدن چوب جلوگیری می‌نمایند.

هم‌کشیدگی و واکشیدگی (تغییر ابعاد) چوب:

هر گاه قطعه چوبی را که کاملا از رطوبت اشباع شده بتدریج خشک کنیم ابتدا آب آزاد موجود در حفره سلولهای چوبی بخار میشود واز چوب خارج میگردد اماتغییری در ابعاد یا حجم چوب تا این مرحله مشاهده نمی گردد با ادامه این عمل بتدریج چوب رطوبت خود را از دست میدهد وکم کم غشای سلولهای چوبی «هم کشیده» شده در نتیجه ابعادوحجم کاهش می یابد ودر نهایت چوب کاملا خشک می شود وتمامی آب آن خارج  می گردداین پدیده کاهش ابعاد چوب را اصطلاحاً «هم‌کشیدگی» می‌گویند حال چنانچه همین قطعه چوب را مجدداً در معرض رطوبت قرار دهیم غشاء سلول‌ها به تدریج رطوبت را جذب کرده «واکشیده» می‌گردند و در نتیجه افزایش در ابعاد یا حجم چوب ایجاد می‌شود این پدیده افزایش ابعاد یا حجم چوب در اثر جذب رطوبت در اصطلاح «واکشیدگی» نام دارد.

هم‌کشیدگی مهمترین عیبی است که در چوب یافت می‌شود و همواره سعی می‌گردد که به روش‌های مختلف از شدت آن کاسته شود در مصنوعات چوبی نذیر انواع مبل‌ها در و پنجره و... بروز هم‌کشیدگی سبب ایجاد خسارات زیاد می‌شود.

مقاومت و هدایت حرارتی چوب:

چوب با توجه به ساختمان ویژه‌ای که دارد در برابر حرارت و آتش رفتاری خاص دارد هدایت حرارتی چوب نسبت به سایر اجسام بسیار کم است همچنین از تبدیل چوب می‌توان فرآورده‌های نظیر تخته‌خورده‌ی چوب و فیبر‌های عایق بدست آورد که دارای هدایت حرارتی بسیار کمی باشند و در عایق کردن اتاق‌ها به کار روند هدایت حرارتی چوب به ساختمان و وزن مخصوص گونه‌ی چوبی بسیار وسیعی دارد و هرقدر چوب سبک‌تر باشد هدایت حرارتی آن کمتر است.

مقاومت چوب در مقابل آتش:

چوب ماده‌ای سوختنی است به همین دلیل برای سوخت خانگی و صنعتی مورد استفاده قرار می‌گیرد چوب به سهولت آتش می‌گیرد و احتراق آن تا حد خاکستر شدن تداوم می‌یابد از این رو در موقع استفاده از آن به این موضوع توجه شود.

مقاومت و هدایت الکتریکی چوب:

 یکی دیگر از مهمترین خواص فیزیکی چوب عایق بودن آن در برابر جریان الکتریسیته است به طور کلی چوب اگر کاملاً خشک باشد (رطوبت صفر درصد) در برابر جریان برق عایق است و ماده‌ای عایق الکتریسیته محسوب می‌شود هر قدر رطوبت چوب اضافه شود از مقاومت الکتریکی آن کاسته می‌شود مقاومت الکتریکی چوب به عوامل متعددی از جمله درصد رطوبت حرارت، گونه چوب، جهت الیاف و وزن مخصوص آن بستگی دارد حرارت محیط و وزن مخصوص چوب در تغییرات مقاومت الکتریکی آن تأثیر چندانی ندارد اما ساختمان شیمیایی گونه چوبی و جهت الیاف آن در این مورد عامل مؤثر است.

انواع چوب

چوب‌های مورد استفاده در کارهای ساختمانی، تزییناتی و صنعتی دارای انواع و طبقه‌بندی‌های متفاوتی شامل «نوع و گونه درخت»، «فصل رویش»، «دوام و پایداری در وضعیت متفاوت محیطی»، «وزن مخصوص»، «سختی» و «شکل و نوع مصرف» می‌باشند.

انواع گونه‌های چوبده:

معمولاً گونه‌های درختی چوبده به دو گروه بزرگ «پهن‌برگان» و «سوزنی‌برگان» تقسیم می‌شوند. پهن‌برگان مانند گونه‌های بلوط، راش، افرا و گردو دارای برگ‌های پهن و درشت هستند و در فصل پاییز یا زمستان خزان می‌کنند گروه دوم سوزنی‌برگان مانند کاج، سرو و نظایر آن می‌باشند که قالباً دارای برگ‌های شوزنی‌شکل هستند و بیشتر آنان خزان نمی‌کنند از مهمترین گونه‌های پهن‌برگ و سوزنی‌برگ که از چوب آنها استفاده‌های صنعتی، ساختمان و تزییناتی می‌شود عبارتند از راش، بلوط، ممرز، آزاد، انجیل، صنوبر و تبریزی، شمشاد، گردو، افرا، ملج، ون یا زبان گنجشک، کاج و سرو.

انواع چوب از نظر فصل رویش:

چوب بهاره در آغاز فصل رویش تشکیل شده دارای رنگ روشن است در حالی که تابستانه در پایان دورۀ رویش تشکیل می‌شود و دارای رنگ تیره‌تر از چوب بهاره می‌باشد چوب تابستانه سخت‌تر، سنگین‌تر و با دوام‌تر از چوب بهاره است این دو نوع چوب در تمام انواع گونه‌ها مشاهده می‌شود.

انواع چوب از نظر وزن مخصوص با یکدیگر متفاوت هستند و از نظر سختی و مقاومت نیز چوب‌ها به انواع خیلی نرم، نرم، نیمه‌سخت و سخت تقسیم می‌شوند دوام و پایداری چوب گونه‌های مختلف در وضعیت محیطی متفاوت نشان داده شده است از تبدیل تنه درخت انواع مختلف چوب آلات در شکل و ابعاد مختلف و با کاربردهای متفاوت بدست می‌آید.

یکی از فرآورده‌های چوبی مانند نئوپان با توجه به خواص ویژه‌ای که دارد در بسیاری از موارد جایگزینِ چوب شده در این جا به بررسی نئوپان می‌پردازیم.

تخته خرده چوب یا نئوپان:

تخته خرده چوب که به نادرست آن را نئوپان می‌نامند یکی از صنایع جدید چوب است که قدمت زیادی ندارد در ابتدای تولید به علت ناشناخته بودن خواص این نوع تخته‌ها مورد استقبال قرار نگرفت اما تا توجه به تغییرات و آزمایش‌های پیشرفته و همه جانبه‌ای که بر روی این محصول صورت گرفت مزیت‌های در خور توجه آن نسبت به سایر مصالح مشخص گردید. نئوپان از مخلوط ذرات چوب و یا سایر مواد لینوسلولزی با مواد اتصال دهنده (چسب‌ها) که تحت تأثیر فشار و حرارت محکم شده و به صورت ورقه‌های مسطح به ابعاد و ضخامت‌های معینی درآمده‌اند تولید می‌شود بطور کلی برای تهیه تخته خرده چوب این مراحل صورت می‌گیرد:

1- خرد کردن ماده‌ی اولیه‌ی چوبی و غیر چوبی در ابعاد و ذرات دلخواه.

2- جدا کردن ذرات و کوبیدن مجدد آنها.

3- خشک‌کردن ذرات و هماهنگ‌کردن رطوبت آن‌ها و درجه‌بندی ذرات.

4- چسب‌زنی ذرات به مقدار معین و لایه‌ریزی بر روی صفحات مسطح و تشک خرده‌چوب.

5- پرس کردن تشک تخته خرده چوب در پرس‌های گرم تحت فشار و حرارت کنترل شده.

6- تثبیت ابعاد تخته  رطوبت و حرارت کنترل شده در محفظه‌های مخصوص.

7- اندازه‌بری، سمباده‌زنی و پرداخت سطح تخته.

این مرحله نشان میدهد به جای چسب می‌توان ذرات چوب را با سیمان و یا گچ مخلوط و پرس کرد مصرف تخته خرده در جهان بسرعت رو افزایش است و قسمت اعظم آن در بخش ساختمان سازی به خصوص درقسمتای داخلی ساختمان مورد استفاده قرار می‌گیرد با روکش دادن دو طرف ورقه نئوپان علاوه بر افزایش مقاومت و دوام آن زیبایی سطح آن افزایش می‌یابد که با انتخاب روکش‌های مناسب می‌توان رنگ و منظر مورد نظر را بدست آورد.

علی خزائی
دبیر حرفه و فن مدرسه راهنمایی ابوریحان بیرونی - سرگروه حرفه و فن و عضو کمیسیون فناوری اطلاعات و ارتباطات مقطع راهنمایی شهرستان اسدآباد
نویسندگان وبلاگ:
کدهای اضافی کاربر :


تماس با ما

.

.

.

.

مشاهده جدول کامل ليگ برتر ايران