مطالبی مفید و دانستنی هایی فراتر از کتاب های درسی
تاریخ : ۱ شهریور ۱۳٩٠
نویسنده : علی خزائی
نظرات ()

مقدمه:

هر انسان به طور طبیعی نیازهایی دارد که باید برآورده شود.خداوند تبارک و تعالی در هنگام خلقت اسباب و وسایل مورد نیاز مانند ، عقل، هوش، دست،چشم و ... را برای تأمین آن نیازها در اختیار انسان گذاشته و از طرف دیگر منابعی را هم به طور طبیعی در دسترس او قرار داده است. شاید از زمانی که انسان آتش را شناخت، فکر ایجاد تغییر در مواد طبیعی نیز در او بوجود آمد برای مثال به جای آنکه گوشت حیوانات را خام مصرف کند، آن را با آتش پخت و مورد استفاده قرار داد سپس هر یک از نیازهای خود مانند: خوراک، پوشاک، مسکن، را مورد بررسی قرار داده و با توجه به منابع محیطی،‌از قدرت تفکر و خلاقیت خود استفاده کرده و با فکر و اندیشه اش، ساخت و ارزیابی محصول ساخته شده مراحل زندگی از قبیل خروج از غار، اسکان در دشت‌ها و کنار رودخانه‌ها ساخت خانه‌های مختلف از چوب‌ها گل و... ساخت لباس از پوست حیوانات و اجزای گیاهان و نگهداری از حیوانات اهلی را تجربه کرد.

انسان برای طی این راه و ایجاد تغییر و تحول در زندگی و پیشرفت از مرحلة غارنشینی تا عصر حاضر، چگونه حرکت کرده است؟ انسان برای بر آوردن نیازهای خود یا حل مسأله ای که در پیش رو داشت،‌از یک الگوی کلی حرکت استفاده کرده است به شرح زیر:

استفاده از قوه تفکر خود و ارائة یک طرح ذهنی   پیاده کردن آن طرح     انتخاب مواد مورد نیاز      ایجاد تغییر در مواد        ساخت یا تولید          ارزیابی

انسان طی قرن گذشته تا به حال همة محصولات ( تکنولوژی ) فناورانه‌ای را که خود تولید کرده است مورد ارزیابی قرار داده و با استفاده از کشف‌های جدید، آنها را بازنگری و اصلاح کرده است.

توشیودوکو یکی از بنیادگذاران ژاپن امروز نقش سازنده انسان و آموزش و پرورش را در جریان توسعه چنین تلقی می‌کندکه« ما هیچ منبع طبیعی داریم  هیچ قدرت نظامی، ما فقط یک منبع در اختیار داریم ظرفیت ابداع مغزیمان.این منبع پایان ناپذیر راباید بسط داد، تربیت کرد. تمرین داد، مجهز ساخت این قدرت دفاعی خواه ناخواه در آینده نزدیک گرانبهاترین و خلاقترین ثروت مشترک همه بشریت خواهد بود.»

بی تردید، کشور کهنسال ما در زمینه فنون و حرفه‌های مختلف دارای سابقه دیرینه است و در طول تاریخ حیات فرهنگی و اجتماعی جامعه ما، روش ها و فنون گوناگون به اشکال مختلف سینه به سینه و یا به گونه‌ای مکتوب و نیز از طریق روابط استاد و شاگری از نسلی به نسل بعد انتقال یافته است اما به هر حال صرف نظر از اهمیت تاریخی و راه و رسم گذشته آموزش و ترریج علوم و فنون باید اذعان داشت که شیوه‌های جدید آموزش و فنون و حرفه مقولة نسبتاً جدیدی است که در کشور سابقه چندانی ندارد و باید از طرف تمامی برنامه‌ریزان و مسؤوالان مورد توجه قرار گیرد.

(آموزش حرفه و فن دورة راهنمایی چشم اندازی به آینده)

تربیت شهروندانی کارآمد و توانا در حل مسائل فردی و جمعی از اهداف برنامه‌ریزی درس آموزش حرفه وفن است این برنامه ضمن تأکید بر رفع نیازهای کنونی دانش آموزان چشم به افق‌های دور دارد. حاصل اجرای این برنامه نه تنها در زمان حال بلکه طی سالهای آینده که دانش آموزان وارد بازار کار و فعالیت می‌شوند نمود و تجلی می‌یابد.

برنامه درسی آموزش حرفه وفن به شکلی طراحی شده است که واجد شرایط زیر باشد:

                1.        فعالیت محور بوده و بیشتر فعالیتهای آن جنبه کارگاهی داشته باشد

                2.        موجب پرورش مهارتهای حسی – حرکتی دانش آموزان شود.

                3.        زمینه های خلاقیت و فناوری را در دانش آموزان فراهم سازد.

                4.        مهارتهای اولیه را جهت رفع نیازهای مختلف فردی و اجتماعی دانش آموزان در آنها بوجود می‌آورد.

       5.    دانش آموزان را با رشته‌های مختلف تحصیلی و شغلی آشنا سازد بطوریکه بتوانند رشتة مورد علاقة خود را انتخاب کنند و آیندة شغل خود را ترسیم نمایند.

                6.        موجبات نگرش مثبت را در دانش آموزان نسبت به کار و تلاش فراهم سازد.

                7.        بر اساس روشای نوین آموزش طراحی و تدوین شده است.

                8.        همگام با علوم و فنون جدید است.

                9.        دانش آموز محور بوده و از روشهای جدید و فعال تدریس پیروی می‌کند .

از دویست سال قبل که انقلاب صنعتی بوقوع پیوست و اختراعات بی شماری در زمینه‌های مختلف صورت گرفت، تولید فن آوری بطور مداوم توسعه یافت و شرایط برای بهره‌گیری از دستاوردهای آن بیشتر از گذشته میسر شد. استفاده از ابزار و ماشین موجب گشت که کار انسان پر ثمرتر از گذشته شود. از سوی دیگر به دلیل تولید انبوه کالاها، تنوع در محصولات و توسعة سیستم حمل و نقل موجب گسترش داد و ستد و بازرگانی شد.

تحقیقات علمی و توسعة اختراعات در زمینه‌های مختلف ، موجب پیدایش علوم و محصولات جدید شد که در گذشته وجود نداشت. با توسعه شهرها، توسعه سیستم حمل و نقل،پیشرفت در صنعت، علمی شدن کشاورزی، بهره‌برداری بیشتر از منابع و ... موجب گشت هزاران شغل جدید بوجود آید. نیاز به افراد متخصص و ماهر شرایط را برای گسترش مدارس فنی و حرفه‌ای در دوره متوسطه فراهم کرد. در دوره های عالی در زمینه صنعت نیز رشته های مختلفی از جمله،برق،معدن،ذوب فلزات، ... دایر گشت در زمینه خدمات رشته‌هایی مانند حسابداری، بهداشت،مدیریت خانواده و ... در زمینة کشاورزی رشته‌هایی مانند: زراعت و باغداری، پرورش دام و طیور و ...بوجود آمد.

در دورة راهنمایی درسی به نام مقدمات آموزش  حرفه و فن وارد برنامه های درسی شد که اهداف زیر را تعقیب کرد.

       1.    ایجاد هماهنگی بین اعضای مختلف بدن از جمله دست و مغز که این هماهنگی در نتیجه پرداختن به آموزش‌های نظری صرف در دانش آموزان نا دیده گرفته و ضعیف شده بود.

                2.        عادت دادن دانش آموزان به انجام کار و ایجاد توانایی در رفع نیازهای روزمره.

                3.        ایجاد اعتماد به نفس در دانش آموزان.

                4.        پرورش خلاقیت.

                5.        کشف برخی از استعداد‌های نهفته در دانش آموزان.

(سیر تکاملی تغییر کتب حرفه و فن)

از سال 1368 طی جلسات متعددی که با حضور جمعی از متخصصین و کارشناسان و صاحب نظران آموزش و پروش تشکیل گردید که به بازنگری اهداف و بررسی نحوه اجرای درس از ابتدایی برنامه‌ریزی آن پرداخت و گروهی را مأمور بررسی و تحقیق دربارة وضعیت اجرایی موجود درس در کشور کرد که طی مدت حدود یکسال با 6 نوع پرسشنامه که مخاطبین آنها، مراکز تربیت معلم، مدرسان تربیت معلم، دانشجویان رشته حرفه و فن، دبیران حرفه وفن، مسئولین اجرایی در جهت تجهیزات و کارگاه دانش آموزان بودند، وضعیت درس مورد مطالعه و تحقیق قرار گرفت و نتایج آن نیز در برنامه جدید مورد بهره برداری قرار گرفت و طرح جدیدی برای جرای درس و تدوین اهداف پیشنهاد شد.

 

مطالعه در زمینه آموزشهای مشابه به این درس در تعدادی از کشورهای جهان:

از سوی دفتر برنامه‌ریزی و تألیف توصیه شد که مطالعاتی در زمینه آموزش‌های مقدماتی شناخت حرفه وفن و یا دروس مشابه در تعدادی از کشورهای جهان در دورة آموزشهای عمومی ( ابتدایی و سیکل اول دبیرستان ) صورت گیرد. هدف از انجام این مطالعات عموماً کشف اصول و رویکردها در طراحی، اجرا و ارزشیابی این درس بدیهی است که انجام این پژوهش هرگز با هدف الگو برداری و تقلید کورکورانه از دیگر کشورها نبوده است. زیرا شرایط هر کشوربا دیگری متفاوت است،‌اما مطالعات بین المللی می‌تواند برنامه‌ریزان این درس را در اتخاذ تصمیمات بهتر، یاری کند.

حاصل این مطالعات نشان داد که:

       1.    کشورهای مورد مطالعه ( آلمان، انگلیس، استرالیا،‌ژاپن،نیوزیلند، هند مالزی، روسیه ) در برنامه‌های درسی خود به ارائة درسی که دانش آموزان را به کار و فعالیت تشویق می‌کند توجه دارند. این درس در کشورهای مختلف نام‌های متفاوتی دارند نظیر: آموزش تکنولوژی ( انگلیس، استرالیا،‌نیوزیلند )کارعملی(هند)مهارتهای زندگی(مالزی)و آموزش کار(روسیه)خانه‌داری و مهارتهای صنعتی (ژاپن )

       2.    کشورهای توسعه یافته عمدتاً به آموزش تکنولوژی توجه دارند. بعد از سال 1990 این درس به سرعت در کشورهای اروپایی، آمریکایی و اقیانوسیه رواج یافت و مورد توجه برنامه ریزان درسی قرار گرفت.

       3.    در کشورهای در حال توسعه تلفیقی از آموزش تکنولوژی و مهارتهای زندگی و تعمیر و نگهداری ،خانه داری مدیریت منزل، اقتصاد خانواده، محیط زیست، کشاورزی، بهداشت، کودکیاری، آشپزی مورد توجه است. ناگفته نماند که آموزش تکنولوژی یک رویکرد صنعتی محض ندارد،بلکه انواع فعالیتهایی که تحت عنوان آموزش تکنولوژی صورت می گیرد به جنبه‌های مختلف از جمله مهارت زندگی نیز توجه دارد.

       4.    ماهیت این درس در اکثر قریب به اتفاق کشورها عملی است استثنائاًدر کشور مالزی برنامه درسی تلفیقی از تئوری و عملی است.

       5.    مدارس کشورهای پیشرفته مجهز به کارگاههای مختلف هستند مانند کارگاه فلز کاری، کارگاه آشپزی و یا کاردستی‌.البته برخی از کشورها از کارگاههای چند منظوره استفاده می‌کنند.

                6.        معلمان با توجه به امکانات محلی و منطقه ای می‌توانند از بین چندین فعالیت پیشنهادی تعدادی را انتخاب کنند.

                7.        در گزینش محتوی به فرهنگ و آداب و رسوم مردم توجه می‌شود.

                8.        کیفیت برنامه در کشورهای مختلف متأثر از شرایط اقتصادی و پیشرفت هر کشور است.

                9.        کار با کامپیوتر در کشورهای پیشرفته از دوره ابتدایی مورد توجه قرار گرفته است.

             10.      برنامه‌ریزان به قابلیت اجرایی برنامه از سوی معلمان و دانش آموزان توجه داشته‌اند.

ملاحظات مورد توجه برنامه‌ریزان درسی در طراحی جدید درس:

                1.        توجه به تجربیات جهانی و نیازهای قرن آینده.

                2.        توجه به رشد روز افزون علوم.

                3.        نیازها و علایق فراگیران.

                4.        نیازهای اجتماعی.

                5.        تحقیق و اکتشاف.

                6.        توجه به تفاوت‌های منطقه‌ای و ناحیه‌ای از طریق ارائة فعالیتهای اختیاری.

       7.    فعال کردن دانش آموزان در فرآیند یادگیری از طریق تحقیق، مشارکت گروه‌ها، بازدید، مشاهده کار با ابزار و ساخت اشیاء کوچک.

                8.        تأکید بیشتر بر کار عملی و قابل اجرا

9.    توجه به ارتباط طولی بین برنامه‌ درسی دورة راهنمایی و دوره متوسطه

 

اهداف کنونی کتاب حرفه وفن:

کتب کنونی با استفاده از نظرات صاحب نظران، کارشناسان و دبیران حرفه و فن سراسر کشور، و نیز با مطالعه تجربیات تعدادی از کشورهای جهان در جهت تحقق اهداف زیر تألیف شده است.

                1.        ایجاد هماهنگی میان مغز با دست، چشم و سایر اعضای بدن از طریق انجام کارهای عملی

                2.        دست ورزی و کار با مواد مختلف و قابل دسترس در محیط زندگی

                3.        تقویت روحیه انجام کار گروهی دانش آموزان

                4.        ایجاد زمینه برای شکوفایی استعدادهای علمی، عملی و پرورش خلاقیت در دانش آموزان

                5.        آشنایی با فرآیند طراحی، ساخت و تولید و ارزیابی و بکارگیری آن در طراحی و ساخت کارهای ساده

        6.        ایجاد تفکر سیستمی و درک فنی

        7.        ایجاد اندیشه و تدبر دانش آموزان جهت ارائة راه حل برای مشکلات احتمالی

         8.        وارد کردن دانش آموزن به عرصه عمل جت کسب تجربه

       9.        مهارت در انجام پژوهشهای ساده

      10.      رشد توانمندیهای حسی - حرکتی

      11.      مهارت در طراحی و تولید بعضی از وسایل مورد نیاز

      12.      تحقیق و تفکر و جستجو در محیط پیرامون و گسترش دامنه اطلاعات توسط فراگیران

     13.      مهارت در بکارگیری بعضی از ابزارهای کارگاهی

    ۱۴.      شناخت رشته‌های مختلف تحصیلی و شغلی و شرایط ورود به آنها

    15.      مهارت در رفع بسیاری از نیازهای زندگی مانند پوشاک، غذا، بهداشت

برای تحظق اهداف کتاب حرفه وفن چه باید کرد؟

   1.        دانش آموزان به فعالیتهای گروهی تشویق شوند.

    2.     هر واحد درسی با توجه به محتوای آن در فضای مناسب تدریس شود.

   ۳.    در فضای مناسب و تا حد امکان– خارج از کلاس ( حیاط ، کارگاه و ... ) به امر آموزش پرداخته شود.

   4.    فعالیتهای کتاب به صورت عملی اجرا شود.

   5.     دانش آموزان به تفکر و تدبر وادار شوند.

   6.  طرح‌ها و فعالیتهای تحقیقی هر واحد به صورت گروهی انجام شود.

   7.  طرح سئوالات در سطوح بالای یادگیری

    8. خودداری از پرسش و پاسخ کلیشه‌ای

  9.  تشویق دانش آموزان خلاق و مبتکر

 10.برپایی نمایشگاه از کارهای تحقیقی و فعالیتهای عملی دانش آموزان به مناسبتهای مختلف

  11.انتخاب یک فعالیت عملی  ویک کار تحقیقی توسط هر دانش آموز یا گروه کاری با توجه به انتخابی بودن فعالیتهای عملی و کارهای تحقیقی کتب حرفه و فن ( اول و دوم و سوم )

 12. انجام مصاحبه توسط هر دانش آموز یا گروه کاری دربارة یکی از موضوعات

 درسی در طول سال و ارائة گزارش به کلاس

13.  دعوت از صاحبان مشاغل به کلاس درس در صورت عدم امکان انجام مصاحبه

 

اهداف کلی درس حرفه وفن در دوره راهنمایی:

الف )حیطه شناختی:

  ۱.  آشنایی نسبی با فن آوری و نحوه استفاده از محصولات فن آوری در جامعه

  2.  آگاهی نسبی از انواع مشاغل موجود در محیط زندگی و جامعه

  3. آشنایی نسبی با روندها و فرآیندها طراحی، ساخت و تولید

 4. آشنایی نسبی با بهداشت ، تغذیه و مسائل ایمنی

 ۵  آشنایی نسبی با شاخه‌ها و رشته‌های تحصیلی در دوره متوسطه

  6. آشنایی نسبی با داد و ستد برخی از فعالیتهای بازرگانی

ب)- حیطه مهارتی

 1 درک فن آوری و نحوه استفاده از محصولات فن آوری در جامعه

 2. توانایی در انجام برخی از تعمیرات ساده و روش نگهداری وسایل شخصی،وسایل منزل

3.  دست ورزی با انواع ابزارهای ساده دستی یا دستی برقی

 4. مهارت در انجام پژوهش های ساده و استفاده از روش حل مسئله

 ۵.کسب شایستگی‌های فردی و اجتماعی مفید مانند برقراری ارتباط مثبت و

 سازنده با دیگران وانجام کار گروهی که شرط لازم برای فعالیتهای فردی، در زندگی آتی است.

 ۶. کسب مهارت نسبی در انجام فعالیت‌های مناسب شغلی

ج) –حیطه نگرشی

 1.  ایجاد زمینه برای شکوفائی ذوق، خلاقیت و پرورش استعداد عملی و علمی دانش آموزان

2. تقویت روحیه علاقه مندی به کار از طریق انجام کارهای ساده فردی و گروهی در مدرسه و منزل.

3.ایجاد و تقویت صفات مفید شغلی نظیر نظم، دقت، وقت شناسی،

رعایت مسائل ایمنی، همکاری ، پشتکار و امانت داری

4.تقویت حس مسئولیت پذیری فرد در برابر خود،خانواده و جامعه

5. تقویت حس احترام به کار و کارگر

6. ایجاد نگرش مثبت به آموزش‌های مهارتی و حرفه‌ی در دوره‌های تحصیلی بعدی

7.تقویت روحیه خود مدیریتی و اتکای به نفس


برچسب‌ها: روش تدریس و طرح درس
آخرین مطالب
   
 
متن دلخواه شما